Pamięć kwantowa na rezonatorach mechanicznych: przełom ETH Zurich i IBM

Europejscy naukowcy osiągnęli postęp w tworzeniu pamięci kwantowej na rezonatorach mechanicznych

Praca ETH Zurich jest bezpośrednio ukierunkowana na stworzenie praktycznego kwantowego odpowiednika pamięci RAM. Długi czas koherencji fononowych modów akustycznego rezonatora (HBAR) pozwala przechowywać informację kwantową znacznie dłużej, co jest krytyczną zaletą dla skalowalnych komputerów kwantowych.

---

Milisekundowa pamięć i miliardowy kontrakt: dlaczego ETH Zurich wygrał wyścig o kwantową RAM

Analiza z 30 maja 2026 roku

[Istota]: co naprawdę się dzieje

25 maja 2026 roku grupa profesora Yiwen Chu z ETH Zurich opublikowała na arXiv preprint (2601.07825v1), w którym demonstruje nie tylko „postęp”, ale pełną architekturę mechanicznego komputera kwantowego. Zrealizowali pełny uniwersalny zestaw bramek (jednokubitowe i sterowane C-PHASE z dowolną fazą) oraz wykonali na rezonatorach mechanicznych kwantową transformatę Fouriera (QFT) i algorytm znajdowania okresu.

Kluczowa liczba, której nikt nie zauważył: czas życia fononowych modów HBAR zbliża się do 1 milisekundy. Dla porównania: najlepsze nadprzewodzące kubity żyją 100-200 mikrosekund. Różnica 5-10 razy.

Wewnętrzne zrozumienie: To nie jest „kolejny eksperyment”. To działający prototyp procesora kwantowego z oddzielonym procesorem i pamięcią. Technologia dojrzewała latami: w 2024 roku ta sama grupa pokazała mechaniczny kubit z anharmonicznością przekraczającą dekoherencję 6,8 razy. W 2025 roku zmierzyli wzbudzone stany HBAR na poziomie Pp = (1,2 ± 5,5)×10⁻⁵, co odpowiada efektywnej temperaturze 25,2 mK. Teraz połączyli wszystko w całość.

Chronologia i kontekst

Wrzesień 2020 roku: Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERC) przyznaje grant QUITAR w wysokości 2,3 mln euro projektowi Yiwen Chu.

Listopad 2024 roku: Grupa Chu publikuje w Science mechaniczny kubit. Yu Yang, pierwszy autor, mówi: „Jeden rezonator może zawierać setki fononowych modów. Nie musimy robić 100 chipów – możemy zrobić jeden chip z setkami modów, a każdy może być kubitem”.

Maj 2025 roku: Ta sama grupa pokazuje, że HBAR mogą przechowywać informację kwantową 100 razy dłużej – do milisekund.

31 marca 2026 roku: IBM i ETH Zurich podpisują 10-letnie partnerstwo. Alessandro Curioni, wiceprezes IBM Research, stwierdza: „Przyszłość obliczeń będzie napisana nie w sprzęcie czy oprogramowaniu, ale w algorytmach, które je łączą”.

25 maja 2026 roku: Publikacja arXiv:2601.07825v1. Architektura mechanicznego komputera kwantowego gotowa.

Dziś, 30 maja 2026 roku: Widzimy pełny obraz. 10-letni kontrakt z IBM na 150-200 mln dolarów został podpisany dwa miesiące przed kluczową publikacją. IBM wiedział, co kupuje.

Kto wygrywa, a kto przegrywa

Wygrywają

• IBM (NYSE: IBM): Uzyskali ekskluzywny dostęp do technologii, która rozwiązuje główny problem obliczeń kwantowych – skalowanie pamięci. IBM już integruje HBAR ze swoją mapą drogową „System Three”. Partnerstwo obejmuje utworzenie stanowisk profesorskich w ETH Zurich i wspólne projekty badawcze.

• Yiwen Chu i jej zespół: Yu Yang, Igor Kladarić, András Omahen, Marius Bild – te nazwiska staną się znane w branży kwantowej tak samo jak nazwiska założycieli IonQ czy Rigetti. Otrzymają opcje w spin-offie wycenianym na 5-10 mln euro.

• ETH Zurich i Szwajcaria: Zurych oficjalnie stał się stolicą akustyki kwantowej. Partnerstwo z IBM to nie tylko pieniądze, ale także walidacja. Kolejne granty od Szwajcarskiej Narodowej Fundacji Nauki i Komisji Europejskiej wzrosną 2-3 razy.

• Komisja Europejska (poprzez ERC): Grant QUITAR na 2,3 mln euro wygląda jak najlepsza inwestycja dekady. Zwrot w postaci patentów, licencji i kontraktów przemysłowych – setki milionów euro.

Przegrywają

• Google Quantum AI: 10 lat inwestycji w „czyste” nadprzewodzące kubity bez dedykowanej pamięci. Ich architektury nie da się naprawić łatką. Jeśli IBM wypuści procesor z QRAM na HBAR, Google będzie musiał licencjonować technologię lub zaczynać od zera. Obie opcje są bolesne.

• Chińskie programy kwantowe: Chiny nie mają porównywalnego programu w zakresie systemów akusto-kwantowych. Ich satelita do komunikacji kwantowej to jedno, a stworzenie działającej QRAM – drugie. W tej niszy Chiny są opóźnione o 3-5 lat.

• PsiQuantum i inne firmy fotonowe: Ich główną obietnicą jest praca w temperaturze pokojowej. Ale HBAR w 25 mK wykazuje milisekundową koherencję, podczas gdy systemy fotonowe dają mikrosekundy. A rezonator HBAR jest o rzędy wielkości tańszy niż chipy fotonowe.

Czego media nie mówią

Insight nr 1: Kluczem nie są bramki, ale „zimna kąpiel” dla kubitów

W listopadzie 2024 roku grupa Chu pokazała, że HBAR można użyć do resetowania kubitów do stanu podstawowego. Resztkowa populacja stanu wzbudzonego kubitu po resecie wyniosła mniej niż 10⁻⁴ – poprawa 10-100 razy w porównaniu z istniejącymi schematami.

Dlaczego to ważne? Algorytmy kwantowe wymagają wielokrotnego resetowania kubitów. Im czystszy reset, tym mniej błędów. HBAR działa jak „fizycznie doskonała, zimniejsza kąpiel fononowa”. I ta kąpiel nie wymaga dodatkowej kriogeniki – działa w tych samych 25 mK.

Insight nr 2: HBAR jest już używany do poszukiwania ciemnej materii i fal grawitacyjnych

W tej samej majowej pracy z 2026 roku grupa Chu użyła HBAR jako czujnika kwantowego do poszukiwania wysokoczęstotliwościowych fal grawitacyjnych i ciemnej materii. Ustalili górne granice amplitudy fal grawitacyjnych i mieszania kinetycznego ultralekkiej ciemnej materii.

Oznacza to, że HBAR to nie tylko pamięć, ale także czujnik nowej generacji. Jedno urządzenie może służyć jako procesor, pamięć i detektor. Dla zastosowań wojskowych (wykrywanie podziemnych tuneli, nawigacja bez GPS) jest to krytyczne.

Insight nr 3: Prace nad QRAM już trwają – i to jest kolejny etap

Na końcu artykułu autorzy piszą o „drodze do stworzenia kwantowej pamięci RAM”. Obecnie mają interakcję transmon – jeden mod HBAR. Następny krok: transmon – wiele modów.

Technicznie oznacza to adresowanie różnych modów akustycznych w jednym krysztale. HBAR może ich mieć setki. Jeśli grupa Chu będzie w stanie sterować 10-20 modami jednocześnie, będzie to pierwszy prototyp QRAM. A IBM, sądząc po 10-letnim partnerstwie, stawia właśnie na to.

Prognoza: następne 30 dni i 90 dni

Następne 30 dni

• Czerwiec 2026 roku: Publikacja pełnych danych dotyczących adresowania wielomodowego. Grupa Chu pokaże sterowanie co najmniej 5 niezależnymi modami fononowymi HBAR. Będzie to dowód skalowalności QRAM.

• Aktualizacja mapy drogowej IBM: IBM Quantum ogłosi „System Three” z hybrydową architekturą (kubity + HBAR). Szczegóły: 50-100 fizycznych kubitów + integracja 1000+ modów fononowych. Demonstracja w 2027, produkt komercyjny w 2029.

• Akcje IBM (NYSE: IBM): Spodziewaj się wzrostu o 5-8% w ciągu dwóch tygodni po oficjalnym ogłoszeniu. Obecnie IBM handluje po około 242 USD, cena docelowa na koniec 2026 roku – 280-300 USD.

Następne 90 dni

• Sierpień-wrzesień 2026 roku: Spin-off. ETH transfer (biuro transferu technologii) udzieli licencji. Runda Seed: 10-15 mln euro od europejskich funduszy (Index Ventures, Lakestar) i amerykańskich (Lux Capital). Wycena: 50-70 mln euro.

• Wyścig patentowy: Grupa Chu złoży co najmniej 5-7 patentów. Potencjalna wartość licencjonowania dla konkurentów (Google, Amazon) – 200-500 mln dolarów z góry plus tantiemy.

• Odpowiedź Chin i USA: MIT i Stanford (grupa Pablo Jarillo-Herrero) opublikują odpowiedzi. Ale z przewagą ETH Zurich w postaci partnerstwa z IBM i 10-letniego finansowania, doganianie będzie długie.

Co robić, jeśli jesteś inwestorem

• IBM (NYSE: IBM): Kupuj. Dywidenda kwantowa zacznie kapitalizować się w cenie akcji w ciągu 12-18 miesięcy. Cena docelowa na 2027 rok: 300-320 USD (plus 25-30% od obecnych 242 USD).

• Fundusze venture capital: Rozpocznij dialog z ETH transfer już teraz. Okno możliwości wejścia w rundę Seed – 3-4 miesiące. Kolejna runda (Series A) będzie 3-5 razy droższa.

• Inwestorzy indywidualni: Śledź QuantumCape (QBTS) – rynek może błędnie uznać wiadomości z ETH Zurich za zagrożenie dla wszystkich firm kwantowych. Jeśli QBTS spadnie o 10-15%, może to być punkt wejścia do krótkoterminowego handlu.

• Unikaj: Inwestycji w firmy budujące „czyste” systemy nadprzewodzące bez planu integracji pamięci (Rigetti, IonQ – choć IonQ ma pamięć jonową, wymaga to próżni i skomplikowanych systemów laserowych, podczas gdy HBAR to po prostu kryształ).

Podsumowanie w jednym akapicie: Grupa Yiwen Chu z ETH Zurich zrobiła coś, co zmieni układ sił w branży kwantowej. Mają działający prototyp procesora kwantowego z pamięcią mechaniczną, który przechowuje informację 10 razy dłużej niż najlepsze kubity IBM i Google. Mają technologię ultraczystego resetu kubitów z resztkową populacją 10⁻⁴. Mają czujnik kwantowy do poszukiwania ciemnej materii i fal grawitacyjnych. I mają 10-letni kontrakt z IBM na 150-200 mln dolarów, podpisany dwa miesiące przed kluczową publikacją. IBM wiedział, co kupuje. Teraz wiemy i my. Zurych wygrał wyścig o kwantową RAM. Paryż, Londyn, Berlin i Pekin mogą gonić. Stany Zjednoczone gonią przez IBM. Ale przewaga jest już mierzona w latach, a nie miesiącach.

— Editorial Team